martes, 2 de marzo de 2010

Il Cjanton di Anute, "Il barcon"



     E jere une biele sere di primevere.
I rifletôrs dal vicin campament militâr, le fasevin ancjemò plui luminose…
Tal cuiet de gnot si sintive cjantâ un gri.
Cui miei tenars sedis agns o spieti che al rivi, e  come dutis lis seris poiade sul gno confident barcon.

     Lui al vignarà, lu viodarai rivâ di lontan, cul so incidi elegant, snel te figure, o sai che nol ven par me, al ven pe so musiche, mio barbe al è il so mestri.

     Avuâl o jeri in glorie…cidine, cidine o varès gjoldût sintint a chês puaris melodiis che al sunave, che par me e jerin la musiche plui maraveose. I vierzarai la puarte riceviint come simpri un soredint e rispietôs amicâl salût, o sintivi sunà lis cjampanis tal mio cûr che al bateve.

     Al è un maraveôs sium, ma usgnot la realtât e je un’altre, i minûts a van passant someant secui, e a planc lis cjampanis si van trasformânt in dolorôs suns. Lui nol rive, oh mio Diu no sta scurî cheste gnot tant luminose.

     Ce isal passât ? ce lu varaial tratignût ? forsit un trasferiment o magari un amôr ? La spiete e je lungje, i minuts a somein secui, e lis mês domandis cence rispueste.

     Dal campament militâr mi rive il sun de trombe dal cidinôr, par me si je fate gnot, dut al è finît. O sint une lagrime mare sbrissantmi clipe ju pe muse avilide, poiantsi sul marmul frêt dal mio cjar barcon.
---

martes, 9 de febrero de 2010

Il zuc de more.

      L'origjin dal zuc de more al rimonte ae antighe Rome.
    Si clamave “Micatio o digitis micare”, il verp “mico” in latin al significhe: fulmin, lamp, riferintsi ae velocitât dai moviments dai dêts. Al jere cussì difondût che, par definî un om onest, si usave dì “e je une persone cu la cuâl, si podarès zuiâ di more a scûr”.

     I doi zuiadôrs a sbassin il pugn diestri al stes timp, distindint rapidementri un o plui dêts, disint o miôr dit berghelant un numar tra il 2 e il 10…Se il numar indicât al corispuint ae sume dai dêts distirâts, (il pugn sierât al val 1), si segne un pont a favôr di cui che al à induvinât.
Se la sume e je induvinade dai doi, il colp nol è valit.
    
La more si le po considerâ un zuc d’azart, proibide tai agns dal fassisim, considerade come cause discjadenant di cuistions e barufis, cheste leç e je ancjemò in vigôr tai ambients publics.
     A son variis lis associazions in Friûl che si preocupin di recuperâ il zuc de more come tradizion popolâr.
     La more si zuie cu la man e la vôs. La maleabilitât des stessis a permetin, ai zuiadôrs plui scaltris variâ estri.

     D’altre part e esist la pussibilitât che si po imprestâ magnifichementri a des piçulis furbetâts. Cheste art si podarês definî in dôs categoriis:
Lecitis: muts par meti in dificoltât l’aversari.
Ilecitis: une vere e proprie robarie.

     Il probleme de more, e la fortune di chest inzen, che il limit tra lis dôs situazions, a son ben definidis da lis regulis, ma che son di dificil percezion, se o considerin la rapiditât dal zuc.
---
     Podin comparâ la “more” al “truco”, un zuc di cjartis unevore popolâr in Argjentine, ancje in chest câs si dopre tant i mots e i segnâi par ingjanâ l’aversari. Dulà che la velocitât dai zuiadôrs e pues influî tai risultâts.
---

miércoles, 3 de febrero de 2010

La pipine Luciane



     Gno barbe predi al jere plevan a Gonârs, al viveve cun sô mari e la perpetue.
     Di piçule gran part da l’an o jeri cun lôr, par di il vêr o stavi benon, mi tignivin come un dêt madûr, il barbe ogni sabide al leve in curie a Udin in biciclete (o crot a confessâsi) jo lu spietavi ansiose, mi puartave simpri alc, bombons, biscotins e ancje zugatui, al jere un predi moderni.

      Al voleve viodimi simpri ben vistude, ogni tant al mandave la masarie a comprâmi un vistidut. Ma pûr o vevi alc che o desideravi di cûr, e jere une pipine che o vevi viodût in vetrine a Palme, cuant che i lei a marcjât cu la perpetue.

     Une sabide il barbe al rivâ cuntune scjatule sul puarte pacs, chel fagot al jere par me, ce ligrie, e jere la pipine tant bramade, grande e biele, cun doi voi celescj, che pognete si sieravin e in pins si vierzevin (o vevi vot agns).

     Une dì la mame e je vignude a cjolimi, e jere sagre a Bunzic (l’uniche fieste dal paîs). Par sta cu la none Madalene e lis gnagnis e cul papâ che al jere tornât de Argjentine, mi volevin ducj ben, o jeri  contente di tornâ a cjase, il motîf, la pipine. 

     Le varès mostrade a Ade, la mê amie, je e veve une bieline, no tant grande come la mê che stave in pins dibessole, e pûr il diaul al metè la code par ruvinâmi la contentece. Fâmi pierdi la ligrie di vê la pipine plui biele dal paîs !!

     Gno pari sot sere si sentave sul puintut de Ledre fûr cjase a cjacarâ cui amîs, e jo braurose o levi fûr e dentri cu la pipine tai braçs, un biel moment o sint un tic, un claput che al pete just tun voli de pipine, cui jerial stât a fâmi chel brut scherç?
Nuie mancul che Meni Lescin, il pari di Ade. Jo cui voi plens di lagrimis inzenoglade par tiere o cirivi i tocuts di veri, di chel biel voglut de  pipinute.

     Lu ai odeât tant, e lu saveve. No i ai plui cambiade une peraule cun lui, nome dopo di vecje o ai podût perdonâlu. Vuê Meni e gno pari a saran in paradis e a ridaran viodint ce co scrîf.
---