martes, 23 de marzo de 2010

Il Cjalcjut...


     Di piçul o ai sintût spes e vulintîr a fevelâ di cjalcjuts e altris spirts folets, che a vignivin nomenâts cun tancj altris nons, seont cui che ti contave la conte.
    Il cjalcjut si po descrivilu come une opression che ti cjape tal sium, a
disevin che al jere un striament.

     Tes lungjis seradis d’Invier, cuant che il scûr al rivave adore, a spesseavin a dai di cene ai fruts, i plui piçui a jerin i candidâts par lâ a durmî subit, i plui granduts a levin a discartossâ blave e a specolâ.
     Simpri cualchi vecje e scomençave a contâ, e cjale il câs o al principi o finâl de serade, la conte e lave sul cjalcjut, di sigûr la anziane che e contave, cui sa cetantis voltis che lis varâ sintudis dai vons contadôrs di flabis o falopis, l’impuartant al jere il ton de vôs, e la sigurece tal dî, si siguravin un auditori atent e sensibil a cheste tematiche.

     I plui zovins a jerin i candidats a ricevi il messaç, che nus sugjerive une misteriose cunvigne cul scognossût, tune misture di pôre, ma al stes timp une aventure che o varessin frontât prin o dopo.

    Jo o durmivi tal stes jet cuntun fradi, un da cjâf e un da pît, cuant che me none nus studave la lus de cjamare sierant la puarte nus racomandave,
- durmît subit che se no al ven il cjalcjut -. Jo o levi ben sot lis cuviertis, lis orelis spiçadis pe pôre, come par sintî miôr cualsisei rumôr, e spietânt che si poiàs sul mio pet e al tacàs a pesâmi sore, scjafoiantmi.
     Us domandi: vuê, di ce si spaventino i fruts?  
---                  

martes, 2 de marzo de 2010

Il Cjanton di Anute, "Il barcon"



     E jere une biele sere di primevere.
I rifletôrs dal vicin campament militâr, le fasevin ancjemò plui luminose…
Tal cuiet de gnot si sintive cjantâ un gri.
Cui miei tenars sedis agns o spieti che al rivi, e  come dutis lis seris poiade sul gno confident barcon.

     Lui al vignarà, lu viodarai rivâ di lontan, cul so incidi elegant, snel te figure, o sai che nol ven par me, al ven pe so musiche, mio barbe al è il so mestri.

     Avuâl o jeri in glorie…cidine, cidine o varès gjoldût sintint a chês puaris melodiis che al sunave, che par me e jerin la musiche plui maraveose. I vierzarai la puarte riceviint come simpri un soredint e rispietôs amicâl salût, o sintivi sunà lis cjampanis tal mio cûr che al bateve.

     Al è un maraveôs sium, ma usgnot la realtât e je un’altre, i minûts a van passant someant secui, e a planc lis cjampanis si van trasformânt in dolorôs suns. Lui nol rive, oh mio Diu no sta scurî cheste gnot tant luminose.

     Ce isal passât ? ce lu varaial tratignût ? forsit un trasferiment o magari un amôr ? La spiete e je lungje, i minuts a somein secui, e lis mês domandis cence rispueste.

     Dal campament militâr mi rive il sun de trombe dal cidinôr, par me si je fate gnot, dut al è finît. O sint une lagrime mare sbrissantmi clipe ju pe muse avilide, poiantsi sul marmul frêt dal mio cjar barcon.
---

martes, 9 de febrero de 2010

Il zuc de more.

      L'origjin dal zuc de more al rimonte ae antighe Rome.
    Si clamave “Micatio o digitis micare”, il verp “mico” in latin al significhe: fulmin, lamp, riferintsi ae velocitât dai moviments dai dêts. Al jere cussì difondût che, par definî un om onest, si usave dì “e je une persone cu la cuâl, si podarès zuiâ di more a scûr”.

     I doi zuiadôrs a sbassin il pugn diestri al stes timp, distindint rapidementri un o plui dêts, disint o miôr dit berghelant un numar tra il 2 e il 10…Se il numar indicât al corispuint ae sume dai dêts distirâts, (il pugn sierât al val 1), si segne un pont a favôr di cui che al à induvinât.
Se la sume e je induvinade dai doi, il colp nol è valit.
    
La more si le po considerâ un zuc d’azart, proibide tai agns dal fassisim, considerade come cause discjadenant di cuistions e barufis, cheste leç e je ancjemò in vigôr tai ambients publics.
     A son variis lis associazions in Friûl che si preocupin di recuperâ il zuc de more come tradizion popolâr.
     La more si zuie cu la man e la vôs. La maleabilitât des stessis a permetin, ai zuiadôrs plui scaltris variâ estri.

     D’altre part e esist la pussibilitât che si po imprestâ magnifichementri a des piçulis furbetâts. Cheste art si podarês definî in dôs categoriis:
Lecitis: muts par meti in dificoltât l’aversari.
Ilecitis: une vere e proprie robarie.

     Il probleme de more, e la fortune di chest inzen, che il limit tra lis dôs situazions, a son ben definidis da lis regulis, ma che son di dificil percezion, se o considerin la rapiditât dal zuc.
---
     Podin comparâ la “more” al “truco”, un zuc di cjartis unevore popolâr in Argjentine, ancje in chest câs si dopre tant i mots e i segnâi par ingjanâ l’aversari. Dulà che la velocitât dai zuiadôrs e pues influî tai risultâts.
---